Yedek kargo firması çoğu satıcının aklına ancak iş işten geçince geliyor. Geçen hafta Avrupa’da yaşanan bir olay, bunun neden önceden düşünülmesi gerektiğini gösterdi. Lojistik devi Ceva’ya yapılan siber saldırıda Avrupa’daki sekiz depo etkilendi, Hollanda’nın en büyük pazaryerlerinden Bol siparişleri iptal etmek ve geciktirmek zorunda kaldı, saldırıdan bir hafta sonra bile operasyon tam dönmemişti. Mağazaların kendi sistemlerinde hiçbir sorun yoktu. Duran şey kendileri değil, bağlı oldukları lojistik halkasıydı.
Türkçesi şu, kargo firman durursa siparişlerin de durur. Ve bunun tek gerçek çaresi, ikinci bir firmayı önceden tanımlı tutmak.
Tek firmaya bağlılık neden risk
Siber saldırı işin en uç örneği, ama tek firmayla çalışmanın riski her gün daha sıradan şekillerde ortaya çıkıyor.
- Kapasite sıkışması. Kampanya dönemlerinde ve bayram öncesinde şubeler doluyor, alım kotaları geliyor, kurye adresten alımı yavaşlıyor. Kasım ayında bunu yaşamayan satıcı yok denecek kadar az ve o günlerde geciken paket sadece gecikmiyor, kargo takip sorusu olarak destek hattına da dönüyor
- Bölgesel aksama. Hava koşulu, aktarma merkezi yoğunluğu ya da bölgesel arıza tek firmayı vurduğunda bütün gönderilerin aynı anda gecikiyor
- Tarife değişiklikleri. Tek firmayla çalışan satıcının pazarlık gücü yok. Zam geldiğinde alternatifin hazırsa konuşma başka türlü geçiyor
- Dağıtım alanı. Hiçbir firma her adrese aynı hızda gitmiyor, bazı bölgelerde ikinci firma hem daha hızlı hem daha ucuz
Bu liste aslında tanıdık, çünkü aynı mantığı ödeme tarafında da anlatıyoruz. Sanal POS’ta tek bankaya bağlı kalmamak neyse, kargoda tek firmaya bağlı kalmamak da o. Altyapı sağlayıcısı senin kontrolünde değil, ama sağlayıcı sayısı senin kontrolünde.
Yedek kargo firması pratikte ne demek
Kulağa ikinci bir anlaşma pazarlığı, ikinci bir sözleşme ve ikinci bir entegrasyon işi gibi geliyor, o yüzden çoğu satıcı erteliyor. Gerçekte iki seviyesi var ve ilki neredeyse maliyetsiz. Önemli olan, hangi seviyede olursan ol, ikinci kanalın kesinti gününden önce en az bir kez gerçek gönderiyle denenmiş olması. Hiç kullanılmamış bir yedek, kağıt üstünde var olan ama o sabah çalışıp çalışmayacağını kimsenin bilmediği bir plandır.
Birinci seviye, anlaşmasız yedek. Kendi anlaşman olmadan da gönderi oluşturabileceğin bir kanal tanımlı tutmak. Anlaşmasız gönderim tam bunun için var, ana firman durduğunda ertesi günün gönderileri oradan çıkar. Fiyatı anlaşmalı tarifenden yüksek olabilir, ama gönderemediğin siparişin maliyeti her zaman daha yüksek.
İkinci seviye, ikinci anlaşma. Hacmin büyüdüyse iki firmayla da anlaşmalı çalışmak. Bu noktada seçim kriterleri için kargo firması seçimi yazısı duruyor, desteklenen firmaların listesi de kargo firmaları sayfasında.
İki firma, tek kural, sıfır elle seçim
İki firmayla çalışmanın korkulan tarafı operasyon, her siparişte hangi firmadan gönderileceğine kim karar verecek. Cevap kimse, kural veriyor. Gönderi profili eşleştirmesiyle hangi gönderinin hangi firmaya gideceği bir kere tanımlanıyor, desiye, bölgeye ya da ürüne göre. Sonrasında her sipariş kendi firmasını kendisi seçiyor.
Ana firma durduğunda yapılacak şey de tek satır, kuraldaki firmayı değiştirmek. Sipariş akışına, barkod sürecine ve müşteri bilgilendirmesine dokunmadan bütün gönderiler yedek firmadan çıkmaya başlıyor.
Q4 gelmeden yapılacaklar
Bu konuyu şimdi yazmamızın sebebi takvim. Kargo tarafında kesinti ve kapasite sorunlarının en yoğun yaşandığı dönem kasım ve aralık, yani yedek kargo firması kurgusunun test edilmiş olması gereken tarih ekim.
- İkinci bir firmayı bugün tanımla, anlaşman yoksa anlaşmasız kanalla başla
- Bir hafta boyunca birkaç gönderiyi bilerek yedek firmadan çıkar, süreci gerçekten test et
- Gönderi profillerini kurala bağla, kesinti anında değişecek tek şey o kural olsun
Maliyet tarafı da korkulduğu gibi değil. İkinci firmayı tanımlamanın kendisi para istemiyor, anlaşmasız kanalda sabit ücret yok, gönderi başına ödüyorsun ve o gönderiler zaten ana firmandan çıkamayan gönderiler. Yani yedek kanal boşta dururken maliyet üretmiyor, çalıştığı gün ise kendini ilk siparişte amorti ediyor.
Ceva olayındaki mağazaların hiçbiri o hafta yanlış bir şey yapmadı. Fark, kesintiden önce ne kurduklarındaydı. Yedek kargo firması da sigorta gibi, lazım olduğu gün kurulmuyor.
